Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026, στις 16.00 ώρα Αθηνών (17.00 Κωνσταντινουπόλεως), ο Σύλλογος Κωνσταντινουπολιτών Ελβετίας διοργανώνει διαδικτυακή εκδήλωση με θέμα «Η προσέλευση στην Ορθοδοξία τον 21ο αιώνα και η αλληλεπίδραση με τη Ρωμαίικη Κοινότητα». Η εκδήλωση τελεί υπό την αιγίδα της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών. Η πρόσκληση δημοσιεύθηκε στο Anatolinet στις 7 Νοεμβρίου 2026.

Εικόνα εξωφύλλου: Συμβολική εικονογράφηση για την πίστη, τη γλώσσα και τη ρωμαίικη ταυτότητα, δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη για την Πολίτικη Νεολαία. Δεν απεικονίζει πραγματικό χώρο ή γεγονός.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο θεολογικό. Αφορά το αν οι Τούρκοι πολίτες που βαπτίζονται ορθόδοξοι — οι λεγόμενοι νεοφώτιστοι — γίνονται, λόγω του βαπτίσματος, μέλη της Ρωμαίικης Κοινότητας. Το ζήτημα έχει φτάσει στις εγγραφές των μειονοτικών σχολείων και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, στα τουρκικά διοικητικά δικαστήρια. Η κοινότητα εμφανίζεται διχασμένη. Οι αποφάσεις, ωστόσο, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί με αριθμό υπόθεσης, δικαστήριο και ημερομηνία σε ελεύθερα προσβάσιμες πηγές και προς το παρόν δεν επαληθεύονται από πρωτογενή έγγραφα.

Το φαινόμενο και το δίλημμα

Κατά την Καθημερινή (ρεπορτάζ του Μανώλη Κωστίδη, 6 Απριλίου 2026), στους ναούς της Πόλης εμφανίζονται ολοένα και περισσότεροι νεοφώτιστοι: άνθρωποι που ζουν στην Τουρκία, από διαφορετικό θρησκευτικό και πολιτισμικό υπόβαθρο, και βαπτίζονται χριστιανοί. Η εφημερίδα γράφει ότι «δεν είναι ένας ή δύο»· είναι «δεκάδες και τα τελευταία χρόνια ολοένα και αυξάνονται».

Η διαδικασία, όπως την περιγράφει η Καθημερινή, ξεκινά με αίτηση σε ειδική επιτροπή της Εκκλησίας, ακολουθεί κατήχηση έξι έως δώδεκα μηνών και, εφόσον ολοκληρωθεί, το Άγιο Βάπτισμα. Παρόμοια εικόνα μεταφέρει ο Παντελής Σαββίδης στο Pontos News (9 Μαΐου 2026), επικαλούμενος τον Συμεών Σολταρίδη: αίτηση προς επιτροπή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, κατήχηση και βάπτισμα μόνον εφόσον η απόφαση κριθεί συνειδητή. Ο Σολταρίδης εκτιμά, σύμφωνα με το ίδιο άρθρο, περίπου 1.500 έως 1.800 νεοβαπτισθέντες σε μια εικοσαετία, με μεγαλύτερη κινητικότητα την τελευταία δεκαετία. Πρόκειται για εκτίμηση, όχι για επίσημο αριθμό του Πατριαρχείου· δημόσια εκκλησιαστικά στατιστικά δεν εντοπίστηκαν.

Το κρίσιμο σημείο δεν είναι μόνο πόσοι βαπτίζονται. Όπως γράφει ο Σαββίδης, «άλλο πράγμα η ένταξη στην Εκκλησία και άλλο η ένταξη στη μειονοτική κοινότητα. Το βάπτισμα αποδεικνύει ότι κάποιος είναι ορθόδοξος χριστιανός. Δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι είναι Ρωμιός». Το Anatolinet, στις 7 Νοεμβρίου, κάνει την ίδια διάκριση: ένας νεοφώτιστος μπορεί να μετέχει στην εκκλησιαστική ζωή· άλλη κατηγορία είναι όταν επιδιώκει τη ρωμαίικη ταυτότητα και την ιδιότητα μέλους — κάτι που, όπως σημειώνει, συμβαίνει όταν νεοφώτιστοι γονείς ζητούν την εγγραφή των παιδιών τους σε ομογενειακά σχολεία.

Τα σχολεία και το νομικό πλαίσιο

Η πρακτική πλευρά φαίνεται στις εγγραφές. Κατά την Καθημερινή, νεοφώτιστος πατέρας δήλωσε ότι τα παιδιά του φοιτούν στο Ζάππειο και ότι στην εγγραφή υπήρξαν δυσκολίες, οι οποίες τελικά ξεπεράστηκαν. Η εφημερίδα δεν δημοσιεύει αριθμό υπόθεσης ούτε το σκεπτικό διοικητικής ή δικαστικής πράξης. Για την προστασία των ανηλίκων δεν επαναλαμβάνουμε ονόματα ή άλλα στοιχεία που θα μπορούσαν να ταυτοποιήσουν οικογένειες.

Ο νόμος 5580/2007 για τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια είναι, ως προς ένα σημείο, σαφής. Στο άρθρο 2 ορίζει ως μειονοτικά τα σχολεία που ίδρυσαν οι ρωμαίικες, αρμένικες και εβραϊκές μειονότητες, κατοχυρωμένα από τη Συνθήκη της Λωζάννης. Στο άρθρο 5, παράγραφος 1, εδάφιο γ΄, σημείο 1, ορίζει ότι στα σχολεία αυτά μπορούν να φοιτούν μόνο τα παιδιά Τούρκων πολιτών που ανήκουν στην αντίστοιχη μειονότητα, με παραπομπή στα άρθρα 40 και 41 της Συνθήκης. Δεν ορίζει, όμως, τα κριτήρια με τα οποία αποδεικνύεται ότι ένας μαθητής «ανήκει» στη μειονότητα. Το κενό αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο της διαφοράς.

Έγγραφο του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας της 28ης Ιουνίου 2015, υπογεγραμμένο από τον τότε υπουργό Ναμπί Αβτζί και δημοσιοποιημένο στο Memurlar.net, επαναλαμβάνει τη διάταξη και διευκρινίζει ότι η εγγραφή γίνεται από τον γονέα ή κηδεμόνα, με έντυπο και με τη σύμφωνη γνώμη της διεύθυνσης του σχολείου. Δεν εντοπίστηκε νεότερη δημόσια εγκύκλιος που να ρυθμίζει ειδικά τα παιδιά νεοφώτιστων οικογενειών στα ρωμαίικα σχολεία.

Ως προς τους αριθμούς, η Καθημερινή (14 Σεπτεμβρίου 2025) μετέδωσε, με δηλώσεις διευθυντών στην έναρξη του σχολικού έτους 2025-2026, ότι στα ελληνικά σχολεία της Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένης της Ίμβρου, φοιτούσαν 302 παιδιά. Στη Μεγάλη του Γένους Σχολή δεν υπήρξε νέα εγγραφή στην Α΄ Γυμνασίου (30 μαθητές συνολικά)· στο Ζωγράφειο έγιναν εννέα νέες εγγραφές και στο Ζάππειο επτά. Δεν κατέστη δυνατόν να επαληθευθεί πόσοι μαθητές είναι παιδιά νεοφώτιστων οικογενειών, ούτε ποια είναι η επίδραση των σχετικών εγγραφών.

Τι λέγεται για τις δίκες — και τι δεν έχουμε δει

Ο Συμεών Σολταρίδης, σε κείμενο της 21ης Απριλίου 2026 στον ιστότοπο του Συλλόγου Κωνσταντινουπολιτών Ηνωμένου Βασιλείου, περιγράφει την εξής πορεία: οι γονείς απευθύνονται στη διεύθυνση του σχολείου, που απορρίπτει το αίτημα διότι δεν αναγνωρίζονται ως Ρωμιοί· ακολουθεί αρνητική απάντηση της αρμόδιας κρατικής υπηρεσίας και της Διεύθυνσης Παιδείας της Περιφέρειας Σταυροδρομίου, με επίκληση της Συνθήκης της Λωζάννης. Κατά τον Σολταρίδη, οι γονείς προσφεύγουν, δικαιώνονται σε πρώτο βαθμό από το Διοικητικό Δικαστήριο και, μετά από έφεση της διοίκησης, το Εφετείο επικυρώνει την απόφαση, υποχρεώνοντας το σχολείο να εγγράψει το παιδί. Συνδέει τη διαφορά με την ερμηνεία του νόμου 5580 — ιδίως των άρθρων 2 και 5 — και της Συνθήκης ως προς τον όρο «Ρωμιός».

Η περιγραφή είναι σοβαρή και προέρχεται από πρόσωπο που θα μιλήσει και στις 21 Νοεμβρίου. Δεν αποτελεί, όμως, το κείμενο των αποφάσεων. Η Πολίτικη Νεολαία αναζήτησε σε δημόσιες ελληνικές και τουρκικές πηγές αριθμό υπόθεσης, δικαστήριο και ημερομηνία. Τα πρωτογενή έγγραφα δεν εντοπίστηκαν. Ως εκ τούτου δεν υιοθετούμε ως επιβεβαιωμένο γεγονός τον ισχυρισμό ότι «τα δικαστήρια αποφάσισαν ότι είναι Ρωμηοί».

Το Anatolinet αφιέρωσε στο θέμα τετραμερή σειρά (20 Αυγούστου – 27 Οκτωβρίου 2026). Το τέταρτο μέρος (27 Οκτωβρίου) φέρει τον τίτλο «Τα δικαστήρια αποφασίζουν ότι είναι Ρωμηοί!». Τα πλήρη κείμενα είναι συνδρομητικά· από τις δημόσια ορατές περιλήψεις δεν προκύπτουν αριθμοί υποθέσεων ούτε αποσπάσματα αποφάσεων. Παλαιότερα άρθρα του ίδιου ιστοτόπου, τον Μάιο του 2025, έχουν παρεμφερείς τίτλους και είναι επίσης κλειστά. Το περιεχόμενό τους δεν επαληθεύθηκε.

Οι διαφορετικές φωνές στην κοινότητα

Η συζήτηση στην ομογένεια δεν είναι ενιαία. Η πολίτικη εφημερίδα Απογευματινή, σε κύριο άρθρο που μεταφέρει η Καθημερινή, απορρίπτει την ιδέα ότι οι βαπτίσεις αποτελούν λύση στο δημογραφικό. Κατά το απόσπασμα, η αλλαγή πίστης είναι θεμελιώδες δικαίωμα· «δεν είναι δυνατόν, όμως, η αλλαγή πίστης ανθρώπων που δεν έχουν καταγωγή από τη μειονότητά μας να συνεπάγεται την άμεση και αυτόματη ένταξή τους σε αυτήν». Υπογραμμίζει την ευθύνη των θεσμών για τη διαφύλαξη της γλώσσας, των ηθών και της κοινοτικής περιουσίας.

Από την άλλη πλευρά, ο τέως πρόεδρος της Κοινότητας Νεοχωρίου, Λάκης Βίγκας, μιλώντας στην Καθημερινή, περιγράφει νεοφώτιστους που μετέχουν συστηματικά στη λειτουργική ζωή, ορισμένους ήδη από το 2007, και τους θεωρεί στην πλειονότητα ανθρώπους σοβαρούς, με συνειδητή στάση. Το μεγαλύτερο εμπόδιο, λέει, παραμένει η γλώσσα: «Επιβάλλεται να βρούμε λύσεις για να μη χαθεί η ελληνοφωνία στους ναούς μας».

Ο Σολταρίδης καταγράφει τουλάχιστον τρεις προσεγγίσεις: όσους δέχονται ότι με τον χρόνο μπορεί να υπάρξει ταύτιση θρησκείας και εθνότητας· όσους θα το δέχονταν μόνο σε βάθος γενεών, με επιφυλάξεις για άμεση ένταξη, ιδίως όταν αυτή συνοδεύεται από αξιώσεις συμμετοχής σε διοικητικά συμβούλια και από σχολικές εγγραφές· και όσους εισηγούνται ένταξη υπό προϋποθέσεις, με εκμάθηση της γλώσσας και χωρίς αιφνίδιες αξιώσεις. Παραθέτει νομική άποψη δικηγόρου από τη Θεσσαλονίκη, σύμφωνα με την οποία η ένταξη στη θρησκευτική μειονότητα δεν συνεπάγεται αυτόματη ένταξη στην κατηγορία των Ρωμιών, αν δεν τεκμηριώνονται πολιτιστικοί δεσμοί με την προ του 1923 κοινότητα.

Το Pontos News συνοψίζει μια μέση οδό για το Πατριαρχείο: δεν επιδιώκει προσηλυτισμό και δεν βιάζεται να βαπτίσει, αλλά δεν κλείνει την πόρτα σε όποιον προσέρχεται ελεύθερα. «Η Εκκλησία, από τη φύση της, δέχεται τον άνθρωπο που ζητά να γίνει μέλος της. Η κοινότητα όμως, έχει να διαχειριστεί ζητήματα ιστορικής συνέχειας, γλώσσας, ταυτότητας και επιβίωσης».

Η εκδήλωση της 21ης Νοεμβρίου

Σύμφωνα με την πρόσκληση στο Anatolinet, ομιλητές είναι ο Παντελής Βίγκας, η Αναστασία Αραμπατζή, ο π. Νικόδημος Σαϋδάμ και ο Συμεών Σολταρίδης. Συντονιστής είναι ο Νικόλαος Ουζούνογλου. Το Anatolinet σημειώνει ότι ο Σύλλογος Κωνσταντινουπολιτών Ελβετίας γίνεται ο πρώτος φορέας Κωνσταντινουπολιτών που οργανώνει εκδήλωση για τους νεοφώτιστους, παρότι είχαν υπάρξει πληροφορίες για ημερίδα του Συνδέσμου Υποστήριξης Ρωμαίικων Κοινοτικών Ιδρυμάτων με το ίδιο θέμα. Προσθέτει ότι ο π. Νικόδημος έχει βιωματική εμπειρία από την κατήχηση.

Η συμμετοχή δηλώνεται με μήνυμα στη διεύθυνση oiomko.org@gmail.com έως τις 20 Νοεμβρίου 2026, ώρα 12.00, όπως αναγράφεται στην πρόσκληση. Ακολούθως αποστέλλεται ο σύνδεσμος της συνάντησης.

Γιατί το γράφουμε τώρα

Η εκδήλωση είναι το Σάββατο 21 Νοεμβρίου και η προθεσμία δήλωσης συμμετοχής είναι η Παρασκευή 20 Νοεμβρίου, στις 12.00. Το θέμα δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά: η Καθημερινή έγραψε τον Απρίλιο, το Pontos News τον Μάιο, το Anatolinet το φθινόπωρο. Στον πολίτικο δημόσιο λόγο λείπει ακόμη μια συνολική, ανοιχτά επαληθεύσιμη εικόνα των δικών, των κριτηρίων εγγραφής και των επιπτώσεων στα σχολεία. Η σημερινή καταγραφή δεν υποκαθιστά την ανακοίνωση της εκδήλωσης που έχει ήδη κυκλοφορήσει· συγκεντρώνει όσα τεκμηριώνονται και ξεχωρίζει όσα παραμένουν ασάφη. Το ζήτημα αγγίζει τα παιδιά και τα σχολεία μας. Οι εγγραφές επηρεάζουν τάξεις, γλώσσα και ιδρύματα με ήδη λίγους μαθητές. Γι’ αυτό χρειάζεται δημόσια συζήτηση με γεγονότα, όχι με φήμες.

Η Γνώμη μας

Η Εκκλησία έχει τον δικό της λόγο: δέχεται εκείνον που προσέρχεται ελεύθερα στην πίστη, ύστερα από κατήχηση. Αυτό το δικαίωμα δεν το αμφισβητούμε. Άλλο πράγμα είναι, όμως, το βάπτισμα και άλλο η ένταξη στη Ρωμαίικη Κοινότητα, με ό,τι συνεπάγεται για τα σχολεία, τα βακούφια και τους κοινοτικούς θεσμούς.

Δεν θεωρούμε σωστό να αντιμετωπίζεται εκ των προτέρων ως ξένος όποιος ζητά να μοιραστεί την πίστη, τη γλώσσα και την παράδοση της Ρωμιοσύνης. Ούτε θεωρούμε ασφαλή την αυτόματη ταύτιση της αλλαγής θρησκεύματος με την ιδιότητα του Ρωμιού. Η ταυτότητα της κοινότητας είναι γλώσσα, μνήμη, ήθη και ιστορική συνέχεια· δεν αποκτάται με μία πράξη, όσο ιερή κι αν είναι. Ταυτόχρονα, τα παιδιά δεν φέρουν την ευθύνη των ενηλίκων συζητήσεων. Το συμφέρον τους — η σταθερότητα, η γλώσσα, ένα σχολείο που τα δέχεται με διαφάνεια — οφείλει να ζυγίζεται σε κάθε απόφαση.

Χρειαζόμαστε καθαρά και δημόσια κριτήρια: ποιος εγγράφεται στα μειονοτικά σχολεία, με ποια διαδικασία και με ποια δικαιοδοσία. Όσο το κενό του νόμου 5580 μένει ανοιχτό και οι δικαστικές αποφάσεις δεν είναι προσβάσιμες, η σύγχυση θα τρέφει την καχυποψία. Ο διάλογος πρέπει να γίνει χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς κατηγορίες, με τη συμμετοχή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, των Μητροπόλεων, των σχολικών εφορειών και των κοινοτικών διοικήσεων. Η εκδήλωση της 21ης Νοεμβρίου είναι μια ευκαιρία να ακουστούν όλες οι φωνές. Ας την αξιοποιήσουμε με νηφαλιότητα.

Πηγές

1. Anatolinet, «Η Ρωμαίικη Κοινότητα και οι προσερχόμενοι στην Ορθοδοξία» (πρόσκληση εκδήλωσης), 7/11/2026. https://anatolinet.gr/i-allilepidrasi-me-ti-romaiiki-koinotita-ton-proserchomenon-stin-orthodoxia/

2. Anatolinet, σειρά «Οι Νεοφώτιστοι και η ταυτότητα του Ρωμηού», μέρη 1–4 (20/8/2026, 27/8/2026, 11/10/2026, 27/10/2026). Τα πλήρη κείμενα είναι συνδρομητικά και δεν επαληθεύθηκαν. https://anatolinet.gr/oi-neofotistoi-kai-i-taytotita-toy-romioy/ https://anatolinet.gr/oi-neofotistoi-kai-i-taytotita-toy-romioy-2/ https://anatolinet.gr/neofotistoi-kai-i-taytotita-toy-romioy-3/ https://anatolinet.gr/oi-neofotistoi-kai-i-taytotita-toy-romioy-4/

3. Καθημερινή, Μανώλης Κωστίδης, «Βαπτίζονται χριστιανοί στην Τουρκία», 6/4/2026. https://www.kathimerini.gr/society/564160354/vaptizontai-christianoi-stin-toyrkia/

4. Pontos News, Παντελής Σαββίδης, «Οι νεοφώτιστοι της Τουρκίας και το δύσκολο ερώτημα της ρωμαίικης συνέχειας», 9/5/2026. https://www.pontosnews.gr/843707/gnomes/oi-neofotistoi-tis-toyrkias-kai-to-dyskolo-erotima-romaiikis-synecheias/

5. Συμεών Σολταρίδης, «Περί των νεοφώτιστων: Ένα φαινόμενο με πολιτικές προεκτάσεις», Σύλλογος Κωνσταντινουπολιτών Ηνωμένου Βασιλείου, 21/4/2026. https://acguk.net/neofotistoi-simeon-soltaridis/

6. Νόμος 5580/2007 περί ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων, άρθρα 2 και 5, Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5580.htm

7. Έγγραφο του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας, Γενική Διεύθυνση Ιδιωτικών Εκπαιδευτηρίων, αριθ. 16915068-10-E.6649558, 28/6/2015, όπως δημοσιεύθηκε στο Memurlar.net, 3/7/2015. https://www.memurlar.net/haber/524312/meb-den-azinlik-okullari-ogrenci-kaydi-yazisi.html

8. Καθημερινή, Λίνα Γιάνναρου / Μανώλης Κωστίδης, «Μεγάλη του Γένους Σχολή: Καμία εγγραφή νέων μαθητών στην Α΄ Γυμνασίου», 14/9/2025. https://www.kathimerini.gr/society/reportaz/563810371/megali-toy-genoys-scholi-kamia-eggrafi-neon-mathiton-stin-a-gymnasioy/