Μονή του Παντοκράτορος (Zeyrek): το αυτοκρατορικό μαυσωλείο των Κομνηνών πάνω από τον Κεράτιο
Στη συνοικία Zeyrek του Fatih, σε μια πλαγιά πάνω από τον Κεράτιο, στέκεται το μεγαλύτερο βυζαντινό θρησκευτικό κτίριο της Πόλης μετά την Αγία Σοφία. Σήμερα είναι το τέμενος Zeyrek. Ήταν η Μονή του Χριστού Παντοκράτορος.
3 στάσεις · Μια διαδρομή στη μνήμη

Στη συνοικία Zeyrek του Fatih, σε μια πλαγιά πάνω από τον Κεράτιο, στέκεται το μεγαλύτερο βυζαντινό θρησκευτικό κτίριο της Πόλης μετά την Αγία Σοφία. Σήμερα είναι το τέμενος Zeyrek. Ήταν η Μονή του Χριστού Παντοκράτορος.
Οι δύο ναοί και το μαυσωλείο
Η αυτοκράτειρα Ειρήνη, η Ουγγαρέζα σύζυγος του Ιωάννη Β΄ Κομνηνού, έχτισε τη μονή μεταξύ 1118 και 1124, με καθολικό αφιερωμένο στον Παντοκράτορα, βιβλιοθήκη και νοσοκομείο. Μετά τον θάνατό της, λίγο μετά το 1134, ο Ιωάννης Β΄ έχτισε βορειότερα δεύτερο ναό, της Θεοτόκου Ελεούσας. Ως το 1136 τους δύο ναούς ένωσε ένα παρεκκλήσι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, που έγινε μαυσωλείο των Κομνηνών και των Παλαιολόγων. Εκεί ενταφιάστηκαν ο Ιωάννης Β΄, η Ειρήνη και η Βέρθα του Σουλτσμπαχ, σύζυγος του Μανουήλ Α΄.
Οι Βενετοί στη μονή
Μετά την κατάληψη της Πόλης το συγκρότημα πέρασε σε Βενετούς κληρικούς. Ο Λατίνος αυτοκράτορας Βαλδουίνος το χρησιμοποίησε ως ανάκτορο.
Από τη μονή στο Zeyrek
Μετά την Άλωση ο κεντρικός ναός έγινε τέμενος και πήρε το όνομα του λόγιου Molla Zeyrek. Στις αρχές του 21ου αιώνα το κτίριο είχε φθαρεί τόσο που μπήκε στον κατάλογο επιτήρησης της UNESCO για απειλούμενα μνημεία. Μετά από εκτεταμένη αποκατάσταση, που προκάλεσε και αντιδράσεις, άνοιξε ξανά για λατρεία. Το συγκρότημα θεωρείται το καλύτερο σωζόμενο δείγμα μεσοβυζαντινής αρχιτεκτονικής στην Πόλη. Οι επισκέπτες μπαίνουν εκτός ωρών προσευχής· επιβεβαιώστε πριν πάτε.
Τεκμηρίωση · Πηγές & φωτογραφίες
Πηγή: Wikipedia — Zeyrek Mosque / Monastery of the Pantokrator (αγγλικά· ελληνική σύνθεση) https://en.wikipedia.org/wiki/Zeyrek_Mosque
Πηγή: Φωτογραφία: Wikimedia Commons, Chris06, CC BY-SA 4.0 https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2024_Zeyrek_Mosque_(2)_Monastery_of_the_Pantokrator.jpg
Το συγκρότημα της Μονής του Παντοκράτορος (Zeyrek Camii). Φωτογραφία: Chris06, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
